Wetenschap: Van aidsvaccin tot reuzenrat

Het jaar 2009 stond bol van verrassende en minder verrassende wetenschappelijke onderzoeken. Zo bleek dat Neanderthalers mogelijk werden ‘opgegeten’ door moderne mensen. En het is officieel: mannen kijken vaak eerst naar de borsten van een vrouw.

Het jaar 2009 is voor sommige mensen misschien te snel voorbij gevlogen. Maar eeuwige jeugd is ook niet zo mooi als het lijkt. Dat blijkt als wetenschappers in juni een onderzoek presenteren met in de hoofdrol een 16-jarig meisje, dat nog steeds het uiterlijk en verstandelijk vermogen heeft van een baby.

Het kind mist mogelijk een nog onbekend ouderdomsgen. Het verouderingsproces van haar lichaam is daardoor compleet in de war gestuurd.

Het bericht over de ‘eeuwige baby’ is verreweg het meest gelezen artikel op de wetenschapssectie van NU.nl in 2009. Maar er komen meer menselijke studieobjecten voorbij die tot de verbeelding spreken. Berichten over een vrouw die kan functioneren met slechts een hersenhelft en een man met een getransplanteerd gezicht kunnen ook rekenen op veel belangstelling.

Aids

2009 is verder een jaar van enkele belangrijke medische doorbraken. In september ontstaat er een sprankje hoop op een vaccin tegen aids. Bij een proef onder 16.000 mensen in Thailand blijkt een Amerikaans middel het risico op de ziekte met ruim 31 procent te reduceren. Het is voor het eerst dat een vaccin tegen aids enig effect heeft.

Ook andere chronische ziektes kunnen in de toekomst mogelijk beter worden bestreden. Zo wordt er druk gewerkt aan een nieuw medicijn tegen alzheimer en is er uitzicht op een nieuwe behandeling die de levenskwaliteit van patienten met Multiple Sclerose zou kunnen verbeteren.

Maar niet alleen de gezondheid en leefomstandigheden van mensen op aarde krijgen aandacht van wetenschappers. Ze onderzoeken ook hoe mensen in de toekomst zouden moeten leven op andere planeten.

Water op Mars

Het afgelopen jaar werd bijvoorbeeld duidelijk dat zowel op de maan als op Mars waarschijnlijk watervoorraden aanwezig zijn. Op de rode planeet maakt de Marslander Phoenix in februari voor het eerst foto’s van een substantie die veel lijkt op vloeibaar water.

Marslander Phoenix maakt foto's van vloeibaar water op mars

Op de maan wordt door de NASA in november een ‘significante hoeveelheid’ bevroren water aangetroffen in een krater. Buitenaardse waterbronnen zouden van pas komen de aanleg van een permanente basis op een andere planeet.

Opgeblazen gezichten

Maar niet alle voorspellingen voor toekomstige ruimtereizigers zijn gunstig. De Britse astrobioloog Lewis Dartnell beweert in juni dat het uiterlijk van de mens drastisch zal veranderen bij een lang verblijf in de ruimte. Volgens Lewis zullen astronauten dikke lichamen en opgeblazen gezichten krijgen door het gebrek aan zwaartekracht.

Op aarde blijkt er ook nog genoeg te ontdekken in de natuur, en soms op de meest onverwachtse plekken. Britse onderzoekers komen in september een soort ‘reuzenrat’ van 1,5 kilo op het spoor in de krater van een vulkaan in Papoea-Nieuw Guinea.

In Papoea-Nieuw Guinea werd een reuzenrat ontdekt

Nog opmerkelijker is de ontdekking van een nieuwe kameleonsoort in Tanzania. De Amerikaanse onderzoeker Andrew Marshall stuit op de kameleon als een slang het dier vlak voor zijn voeten uitspuwt.

17560 nieuwe soorten

Onder zeeniveau lijkt er zelfs nog een hele wereld van onontdekte dieren te bestaan. In oktober wordt de diepst levende vis op het zuidelijk halfrond ontdekt. En in november beweren onderzoekers van het project Census of Marine Life zelfs dat ze 17560 nieuwe soorten hebben ontdekt in de diepzee.

De bezoekers van NU.nl tonen traditioneel ook grote interesse voor wetenschapsnieuws over seks. Sommige ‘seksonderzoeken’ leiden dan ook tot opmerkelijke nieuwe inzichten. Zo maken Schotse onderzoekers bekend dat penislengte voor vrouwen belangrijker is dan voorspel, blijken mannen een gemiddeld vrouwenlichaam boven dat van een fotomodel te verkiezen en zou seks zijn ontstaan onder invloed van parasieten.

Borsten

Andere wetenschappelijke conclusies over seks liggen wat meer voor de hand. Biologen uit Nieuw Zeeland ontdekken bijvoorbeeld dat de blik van een man bij het bekijken van een vrouw eerst uitgaat naar haar borsten. Niet echt verrassend misschien, maar het bericht is wel op het vier na meest gelezen artikel uit de wetenschapssectie.

Dat seks al eeuwen tijdverdrijf nummer één is, blijkt ook tijdens een presentatie van de Zweedse DNA-expert Svante Paabo in oktober. Hij zegt sporen te hebben gevonden in het genetisch materiaal van Neanderthalers die erop wijzen dat de oermensen geslachtsgemeenschap hadden met moderne mensen.

Kannibalisme

Toch was het zeker niet altijd liefde op het eerste gezicht tussen de homo sapiens en de oermensen. Franse onderzoekers vinden in mei aanwijzingen voor kannibalisme op een kaakbeen van een Neanderthaler. Ze vermoeden dat moderne mensen vaak op Neanderthalers jaagden en hun vlees aten.

Niet voor alle wetenschappers is 2009 overigens een vruchtbaar jaar. Berichten over de Large Hadron Collider van CERN in Geneve waren vorig jaar nog bijna aan de orde van de dag. Maar de reusachtige deeltjesversneller ligt het grootste deel van het 2009 stil. Pas sinds oktober draait het gigantische apparaat weer. En als we sommige wetenschappers moeten geloven is de deeltjesversneller gedoemd om in 2010 weer kapot te gaan.

In een van de meest bizarre wetenschappelijke papers van het jaar beweren een Deense en een Japanse natuurkundige dat de LHC zal worden gesaboteerd door tijdreizende deeltjes. 2010 zal mogelijk uitwijzen of de twee wetenschappers geniaal of gek zijn...