Boek: afscheid van Saramago, Baantjer en Mulisch

2010 bracht de literaire wereld ontzettend veel nieuwe rijkdom en was tegelijkertijd een jaar waarin afscheid moest worden genomen.

Van de ‘onsterfelijke’ Harry Mulisch natuurlijk. Maar ook Nobelprijswinnaar José Saramago, schepper van rechercheur De Cock Appie Baanter en oud-dichter des vaderlands Driek van Wissen ontvielen ons.

Bij aanvang werd 2010 gedoopt tot ‘Max Havelaar-jaar’. Het was precies 150 jaar geleden dat het beroemde werk van Multatuli verscheen. Ter gelegenheid van dit jubileum wijdde de Universiteit van Amsterdam een tentoonstelling aan het werk over de wantoestanden Nederlands-Indië, waarbij onder meer het originele manuscript te zien was.

2010 zal echter de vaderlandse literaire geschiedenisboeken ingaan als het jaar waarin de laatst overgebleven schrijver van de Grote Drie overleed. Onder grote belangstelling werd Harry Mulisch (83) op zaterdag 6 november begraven.

"Ik alleen nog maar dood te gaan en dan kan het feest beginnen”, stelde Mulisch, de schrijver die ooit opmerkte dat zijn sterfelijkheid "eerst maar eens bewezen moet worden", in een van zijn laatste dagen. Dat 'feest' vond plaats in de Stadsschouwburg van Mulisch' geliefde Amsterdam.

Dat er onvoltooide verhalen in zijn werkkamer zouden achtergebleven deerde de schrijver van De ontdekking van de hemel niet. Mulisch’ oeuvre is compleet, aldus de meester zelf.

De uitvaart van Harry Mulisch in Amsterdam. Foto: NUfoto/Wilma Haan

Nieuwe boeken

Ondertussen werd de wereldbibliotheek in 2010 door anderen aangevuld met stapels nieuwe boeken. Zo was er de langverwachte, en ietwat tegenvallende, nieuwe Jan Siebeling (Het lichaam van Clara). Ronald Giphart herintroduceert zijn alter ego Giph in IJsland en boekenweekgeschenk Duel betekent de terugkeer van romanschrijver Joost Zwagerman.

Internationaal komen noemenswaardige nieuwe werken van onder anderen de bestsellerauteur van het moment Tatiana de Rosnay (Kwetsbaar), Elizabeth Gilbert (Toewijding), Elizabeth George (This Body of Death), Karin Slaughter (Verbroken) en John Grisham (De bekentenis, De wettelozen).

Boeken in het nieuws

Een aantal boeken en schrijvers heeft in 2010 het algemene nieuws weten te halen. Zo bleek uit een boek van een Duitse journalist dat de Paus, die met eigen boeken al zo’n 5 miljoen euro schijnt te hebben verdiend, condoomgebruik “in bepaalde gevallen” acceptabel vindt.

De twee voornaamste wereldleiders uit het afgelopen decennium, Tony Blair en George W. Bush, publiceerden beide hun memoires. De Britse oud-premier Blair trok in A Journey fel van leer  tegen zijn opvolger Gordon Brown, die hij “een man met nul emotionele intelligentie” noemde. Voormalig Amerikaans president Bush gebruikte Decision Points voornamelijk voor het schoonvegen van een aantal roemruchte straatjes.

Tony Blair publiceerde zijn memoires. Foto: AFP

Oranjes

Over de Oranjes werd dit jaar aardig wat gepubliceerd. In ‘Willem IV: Van prins tot koning’ valt te lezen dat kroonprins Willem-Alexander in 1992 stout was, hij vloog tegen de zin van zijn moeder met een sportvliegtuigje over dier woonpaleis.

Zijn grootvader wijlen prins Bernhard ‘speelde’ getuige diverse publicaties op een ander niveau. In ZKH stellen Jort Kelder en Harry Veenendaal dat de prins in 1950 een coup wilde plegen tegen de regering van Indonesië en volgens ‘Bernhard Zakenprins’ was hij in diezelfde periode betrokken bij wapenhandel. Annejet van der Zijl concludeert in haar proefschrift zelfs dat Bernhard lid is geweest van de Duitse NSDAP.

Hirsi Ali

Ayaan Hirsi Ali beschreef in Nomade wat ze persoonlijk en in de politiek heeft meegemaakt, de vrijgesproken Lucia de Berk hield tijdens het jarenlange proces tegen haar een dagboek bij en de Oostenrijkse Natascha Kampusch vertelde in een autobiografie over haar jaren in de ‘horrorkelder’ van Wolfgang Priklopil.

Taalvirtuoos Jan Kuitenbrouwer haalde in De woorden van Wilders & Hoe ze werken de bezem  door het taalgebruik van Geert Wilders en zet uiteen hoe de PVV-leider met de keuze van zijn woorden het publieke debat in ons land ‘framet’.

Prijzen

Als ieder jaar werden er ook in 2010 weer stapels, meer of minder prestigieuze, literaire prijzen uitgereikt. Internationaal ging de meeste aandacht naar Mario Vargas Llosa die de Nobelprijs voor de Literatuur kreeg en naar winnaar van de Britse Man Booker Prize Howard Jacobse (The Finkler Question).

In eigen taalgebied ging de PC Hooftprijs dit jaar naar het “onmiskenbare dubbeltalent” Charlotte Mutsaers. Bernard Dewulf kreeg de Libris Literatuurprijs  voor het “stilistische kroonjuweel” Kleine Dagen, na achttien nominaties voor de NS Publieksprijs eindelijk was het raak voor Simone van der Vlugt (Op klaarlichte dag) en Vlaming David Van Reybrouck (Congo) werd in november naar eigen zeggen overdonderd door de Ako Literatuurprijs.

David van Reybrouck wint de AKO Literatuurprijs. Foto: ANP

Debutant Bram Dehouck (De minzame moordenaar) kreeg op de openingsavond van de Maand van het Spannende Boek zowel de Gouden Strop voor het beste Nederlandstalige spannende boek als de Schaduwprijs voor het beste debuut.

Boekenweken

Charles den Tex schreef het jaarlijkse geschenkboek voor de Maand van het Spannende boek in juni over menselijke onmacht. Drie maanden eerder verscheen het boekenweekgeschenk van Joost Zwagerman. De auteur noemde het mogen schrijven ervan “een grote eer en een blijk van literaire waardering”, schrijfster van het kinderboekenweekgeschenk Mirjam Oldenhave reageerde al even euforisch.