Economie: de euro gered, land in recessie

'Nog tien dagen om de euro te redden'. 'Het is één minuut voor twaalf voor de euro'. Aan het einde van het jaar bestaat de gezamenlijke munt nog steeds, maar is de toekomst onzeker.

© Getty Images

Het jaar waarin de Europese schuldencrisis centraal stond, sloot af met het nieuws dat Nederland in een recessie is beland.

De schuldencrisis is in Europa nu zo’n twee jaar aan de gang, maar kwam dit jaar tot een dieptepunt: Griekenland ging bijna failliet, de recordrente op de staatsleningen bracht ook Italië in flinke problemen, Spanje werd hard geraakt, de financiële markten raakten in paniek en ook de Noord-Europese landen kwamen er niet ongeschonden vanaf: de kredietwaardigheid van een flink aantal landen staat op de tocht.

Het was een jaar met verschillende Eurotoppen, waarin met name de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse premier Nicolas Sarkozy samen streden om dé oplossing tegen de schuldencrisis aan te reiken. Sarkozy waarschuwde voor een monetaire oorlog en ook Merkel maakte de vergelijking door de crisis 'de zwaarste periode sinds de Tweede Wereldoorlog' te noemen.

Merkel, Sarkozy en Monti gaan samen de crisis te lijf. Foto: Getty Images

Ontwerpfouten

Dit jaar werden de ontwerpfouten van de euro pijnlijk duidelijk: nooit was goed afgesproken wat er moest gebeuren als een land niet aan de voorwaarden voldeed. De enige oplossing van de landen die hun schulden niet meer zelfstandig konden financieren, zoals Griekenland, Ierland en Portugal, was om aan te kloppen bij de andere eurolanden via het Europese noodfonds en het IMF.

Ondertussen deed ook de ECB er via aankopen van staatsobligaties van probleemlanden er alles aan om de rente niet uit de hand te laten lopen. Als in november Italië dreigt zijn schulden niet meer te kunnen betalen is het hoge woord eruit: de toekomst van de euro is in gevaar. Er wordt zelfs gesproken over de mogelijke komst van de 'neuro', een gezamenlijke munt voor de noordelijke EU-lidstaten.

"De euro had anders ingevoerd moeten worden, want er zaten te grote fouten in, te grote weeffouten, daar betalen we nu de prijs voor. Dat had 15 jaar geleden anders gemoeten", zo vatte de Jan Kees de Jager (Minister van Financiën) de stand van de euro samen.

Aan het einde van het jaar spraken bijna alle landen van de EU, behalve Groot-Brittannië, dan ook af strengere begrotingsregels vast te leggen. Het permanente Europese noodfonds (ESM) kan in de toekomst voor 500 miljard euro hulp bieden.

Demonstraties

De economische neergang had grote politieke consequenties in de probleemlanden: na meerdere heftige demonstraties in Athene tegen de bezuinigingen viel de regering in Griekenland, en ook Berlusconi in Italië werd afgestraft. In beide landen zwaaien vooraanstaande economen nu de scepter en worden onder druk van de EU en het IMF zware hervormingsmaatregelen doorgevoerd, zoals ontslagen en hogere pensioenleeftijden.

Grieken demonstreren tegen de bezuinigingen in Athene. Foto: AFP

In alle Europese landen werd de schuldencrisis gevoeld. Standard &Poors, Moody’s, Fitch: de gemiddelde burger had tot dit jaar niet van ze gehoord. Maar dat is wel anders sinds ze zich uit spreken over de kredietwaardigheid van landen. Zelfs Nederland dreigt te worden afgewaardeerd.

Recessie

Terwijl Nederland aan het begin van het jaar nog tot een van de sterkste groeiers van de eurozone gerekend werd, blijkt de raming van het CPB aan het einde van het jaar minder rooskleurig: voor de vierde keer sinds de jaren dertig van de vorige eeuw is ons land in een recessie. De economie heeft te maken met onder meer hoge inflatie, een sterk gestegen werkloosheid en grote overheidstekorten.

Voor de consument was dat dit jaar bijvoorbeeld te voelen in een stijging van de voedselprijzen, die tot vijf procent hoger liggen. De prijzen van voedsel op de wereldmarkt zijn vrijwel even hoog als in 2008. Ook die van benzine stegen.

Uitgaven Nederlanders

De grootte van de vlakken geeft aan hoeveel Nederlanders aan een bepaalde productgroep uitgeven. De kleur hoeveel de prijzen het afgelopen jaar zijn gestegen of gedaald. Klik op de figuur om te navigeren. De gegevens zijn afkomstig van het CBS. - (c)NU.nl/Jelle Kamsma

Huizenmarkt

De huizenmarkt zit ook in 2011 nog steeds vast. Ondanks de verlaging van de overdrachtsbelasting van 6 naar 2 procent, blijft het aantal verkochte huizen laag.
Ook blijkt dat steeds meer mensen worstelen met de hoge hypotheken die ze zijn aangegaan.

In Nijmegen probeert een makelaar op een ludieke manier huizen te verkopen. Kopers krijgen een gratis auto bij hun woning. Foto: NUfoto/Leo Hendriks

Bijna 60.000 mensen kampen volgens de laatste cijfers met een betalingsachterstand. Het kabinet besluit dan ook de maatregel om de verhoogde grens van de Nationale Hypotheek Garantie van 350.000 euro te verlengen tot 1 juli volgend jaar. Bij de Nationale Hypotheek Garantie wordt er tegen betaling borg gestaan voor de lening die de huizenkoper is aangegaan.

Occupy

De crisis leidt tot de tegenbeweging Occupy die op Wall Street begint, maar zich over de hele wereld verspreidt: ook in Nederland protesteren mensen wekenlang op het Amsterdamse Beursplein tegen de macht van banken en bedrijven en de in hun ogen falende volksvertegenwoordiging.

Occupy-demonstranten in Amsterdam. Foto: NUfoto/Jos van Zetten

Er was meer dan de schuldencrisis dat het afgelopen jaar in kijker stond. Na jaren van overleg waren werkgevers, de vakbeweging en het kabinet er afgelopen zomer er eindelijk uit hoe het pensioenstelsel moet worden aangepast aan de vergrijzing, de stijgende levensverwachting en de schommelingen op de financiële markt. Overeenstemming lijkt bereikt over de verhoging van zowel de pensioen- als de AOW-leeftijd, in 2025 naar 67 jaar.

Het akkoord zorgde echter voor een grote crisis in de vakcentrale FNV, waardoor uiteindelijk Agnes Jongerius en Henk van der Kolk, voorzitter van de grootste bond FNV Bondgenoten, opstappen. De Nieuwe Vakbeweging werd geboren; een bond die dichter bij de mensen en hun werk moet komen te staan.

Machtsoverdracht

Topmannen wisselden van functie: zo werd IMF-topman Dominique Strauss-Kahn ontslagen nadat hij door een kamermeisje in een hotel van onder meer aanranding werd beschuldigd. Minder smeuïg, maar zeker niet minder belangrijk is de machtsoverdracht van Nout Wellink, die na 14 jaar zijn functie als president van De Nederlandse Bank overdraagt aan Klaas Knot. Ook de directeur van de Europese Centrale Bank, Jean-Claude Trichet, legt na 9 jaar zijn functie naast zich neer. De 64-jarige Italiaan Mario Draghi volgt hem op.

Bonussen

Nederland was daarnaast in rep en roer wegens de bonussen die werden uitgedeeld bij ING. De bank, die na de kredietcrisis in 2008 nog steeds financieel gesteund wordt door de staat, deelde een bonus van 1,25 miljeon euro uit aan bestuursvoorzitter Jan Hommen, bovenop een salaris van 1,35 miljoen euro. De Tweede Kamer en ook de vakbonden reageerden boos. Na alle kritiek besluit ING uiteindelijk de bonus niet uit te reiken. Ook de top van ABN Amro krijgt geen bonus.

Reorganisatie

Een aantal bedrijfsveranderingen vonden plaats. Na een flinke reorganisatie in de postsector sluit eind oktober het laatste postkantoor van Nederland haar deuren. Nederland telde circa 250 zelfstandige postkantoren, daar zijn nu verkooppunten voor in de plaats gekomen.

Massaontslagen vielen bij de Nederlandse bedrijven TomTom, Philips, DSM, Tata Steel en KPN. Ook de banken ING, Rabobank en ABN Amro moeten veel mensen laten gaan.
Het kabinet-Rutte geeft aan miljarden euro’s te willen korten op de publieke sector. Volgens berekeningen van Abvakabo zouden daardoor 110.000 banen op de tocht staan.

In de publieke sector werken volgens de bonden ongeveer 2 miljoen mensen. Een demonstratie op het Malieveld tegen deze plannen bracht in februari zo’n tienduizend mensen op de been.

Ambtenaren protesteren op het Malieveld. Foto: NUfoto/Robert Henderson

Saab

Het Zweedse automerk Saab, eigendom van het Nederlandse Swedish Automobile (Swan), is het hele jaar in het nieuws. Het  faillissement voor het bedrijf dreigt: het ontslaat werknemers, de productie valt stil, maar middels geld van de Chinese investeerder Youngman zou een oplossing die de toekomst van het autobedrijf veiligstelt nabij zijn. Dit blijkt uiteindelijk niet het geval; eind december vraagt het bedrijf het faillissement aan.

Vooruitzichten

Aan het einde van het jaar is de euro gered, maar zijn de vooruitzichten nog lang niet rooskleurig. 2012 wordt een zwaar jaar, waarschuwde minister Maxime Verhagen (Economische Zaken). "We zullen allemaal iets van de verslechterende economie gaan merken."

Ook IMF-directeur Olivier Blanchard, lieten al weten dat de gemaakte afspraken de crisis niet zullen oplossen. "Het is allemaal leuk en aardig, maar ze hebben niets gedaan om het gebrek aan economische groei in de eurolanden aan te pakken noch hun enorme schulden", zo vatte een handelaar in Londen de blijvende onrust samen.

Het scheppen van banen is volgens hem een grote uitdaging omdat in de meeste landen de economie niet meer groeit en omdat verscheidene landen rekening moeten houden met een recessie.

Op een nieuwe EU-top in januari zullen de euroleiders zich dan ook vooral concentreren op de werkgelegenheid, zo maakten ze bekend.