Japan verliest uitzicht op Kyoto

De Japanse uitstoot van broeikasgassen is het afgelopen jaar weer gestegen. De doelstelling voor het nota bene in eigen land gesloten verdrag is daarmee volledig uit zicht.

De emissiedata tot en met maart 2008, die naar verwachting volgende week worden gepresenteerd, zullen nieuwe vragen oproepen over de Japanse afhankelijkheid van vrijwillige maatregelen binnen industriesectoren, een politiek die ineffectief blijkt.

Grootste uitstoters
Japan moet de uitstoot van broeikasgassen onder het Kyoto-protocol tussen 1990 en 2012 met 6 procent omlaag brengen. Maar uit de nieuwe cijfers zal naar verwachting blijken dat de uitstoot vorig jaar met 2 à 3 procent is gestegen, tot 1,38 gigaton CO2. Japan heeft daarmee de vijfde plaats in de ‘wereldranglijst’ van grootste uitstoters, op basis van het gebruik van fossiele brandstoffen. Alleen in China, de VS, India en Rusland wordt meer olie, gas en steenkool verbrand. Als de CO2-uitstoot ten gevolge van ontbossing wordt meegewogen staat Japan op de 7e plaats en is ook de uitstoot van Indonesië en Brazilië nog groter.

Verplichting
In die top-7 hebben alleen Japan en Rusland een verplichting onder het Kyoto-protocol. Rusland haalt de emissiedoelstelling met gemak - niet door succesvol klimaatbeleid, maar door een forse verlaging van de uitstoot als gevolg van het instorten van de Russische industrie, na de val van de Sovjet-Unie.

Tekort
Japan is daarmee gelijk het belangrijkste land dat de Kyoto-doelstelling waarschijnlijk níet gaat halen. Want de uitstoot ligt nu tien procent hoger dan in 1990. De voornaamste oorzaak van de snelle stijging vorig jaar, is de sluiting van de grootste kerncentrale van het land, die beschadigd raakte bij een aardbeving. Het tekort in de stroomvoorziening is opgevangen door meer steenkool en aardgas te verstoken. Met de recente stijging is het succes van 2006, toen Japan de uitstoot met 1,3 procent zag dalen, alweer teniet gedaan.

Emissieconjunctuur
In Japan hebben economische lobby's grote invloed op de politiek. Mede hierdoor heeft het Japanse klimaatbeleid een vrijblijvende karakter; het is zelfs gebaseerd op een principe van vrijwilligheid binnen de verschillende industriële sectoren. Als gevolg daarvan gaat de uitstoot ongeveer gelijk op met de economische ontwikkeling. Volgens analisten zal de uitstoot de komende tijd dan ook alleen kunnen dalen als de kredietcrisis zou leiden tot een afremming van de Japanse economie. Maar zelfs dan zal Japan de Kyoto-doelstelling niet meer kunnen halen, blijkt uit voorspellingen van het IMF, die economisch herstel verwachten vóór 2012, de einddatum van het oude klimaatverdrag.

"Niemand hoopt dat de economische teruggang zal voortduren. Men wil dat de economie terugkeert op het pad naar herstel. Maar als de economie herstelt, zullen de emissies hier ook weer omhoog gaan, zolang we bij bestaande plannen blijven", zegt Naoki Matsuo, directeur van Climate Experts Ltd, een in Tokyo gevestigd adviesbureau.

Harufumi Mochizuki, de Japanse onderminister van Economische, Handel en Industrie, zegt desondanks optimistisch te zijn dat Japan de doelstelling voor 6 procent reductie zal halen.

"Maar het mag duidelijk zijn dat Japan een zeker deel zal moeten afkopen, door de aanschaf van emissierechten", zegt Mochizuki.

Compensatie
En daarmee wordt gelijk een zorg voor het nieuwe klimaatverdrag verwoord. Rijke landen kunnen via de zogeheten ‘flexibele mechanismen’ een deel van hun CO2-uitstoot compenseren. Zo bestaat onder het Kyoto-protocol het Clean Development Mechanism, bedoelt om bijvoorbeeld projecten voor duurzame energie in ontwikkelingslanden te financieren. Landen als Japan, maar ook Nederland, dat tot nog toe slechts 0,5 van de vereiste 6 procent emissiereductie heeft bereikt, lijken nu in toenemende mate afhankelijk van dergelijke CO2-compensatie om hun Kyoto-doelstelling nog te kunnen halen.

Onder het nieuwe klimaatverdrag moeten CDM-projecten alleen aanvullend zijn op de eigen uitstootverlaging, vinden milieuorganisaties. Want ook van ontwikkelingslanden zullen nu emissiereducties worden verlangd. En daarmee ontstaan het risico dat de ene emissiereductie wordt ‘opgevuld’ met de andere.

Bali
En ook Japan zal onder het nieuwe klimaatverdrag een emissiereductie van tenminste 25 tot 40 procent moeten aanvaarden. Tijdens de vorige grote klimaatconferentie, in december 2007 op het Indonesische eiland Bali, weigerde het land echter, net als de VS, Canada en Rusland, om überhaupt een bindende emissiereductie te aanvaarden.

Steenkool
Daartoe zal het Japanse beleid drastisch moeten veranderen, denkt Naoyuki Yamagishi, hoofd van het klimaatprogramma van WNF Japan. "Japan heeft gekozen voor steenkool om het energieaanbod te diversificeren. Maar het is nu juist tijd om het gebruik van steenkool terug te dringen en over te stappen op duurzame energie."

Daarnaast moet de koppeling tussen de uitstoot en de economische conjunctuur worden doorbroken, vindt Yamagishi: "Ook de Japanse economie heeft verandering nodig. Als we nú klimaatbeleid verweven met het economische systeem zullen we daar op de lange termijn de vruchten van plukken."

(c)Hier.nu/Rolf Schuttenhelm