Russisch gas vs Europese wind

Sinds het gewapende conflict tussen Rusland en Georgië, afgelopen augustus, staat ook in Europa ‘energieveiligheid’, een verzekerde aanvoer, plotseling hoog op de politieke agenda. Extra windenergie is het belangrijkste antwoord.

Nu de gasvelden van Noorwegen en Nederland langzaamaan leeg raken, wordt Russisch aardgas steeds belangrijker voor de Europese elektriciteitsvoorziening. Maar inmiddels is de EU niet meer zo blij met die afhankelijkheid. Zeker niet nu duidelijk wordt dat het Kremlin ook invloed probeert te verwerven op een andere belangrijke gasleiding naar Europa, die aardgas van de Kaspische Zee, via Georgië en Turkije naar Europa voert.

"Er moet een zuidelijke gascorridor ontwikkeld worden, voor de veilige aanvoer van gas uit het Kaspische gebied en het Midden-Oosten, één van de hoogste prioriteiten voor de Europese energieveiligheid", staat in een voorlopige versie van de Second Strategic Energy Review, een energierapport van de Europese Unie.

Gascrisis
Daarnaast worden veertig jaar oude wetten over Europese strategische olie- en gasvoorraden herzien. Deze voorraden zouden makkelijker intern moeten kunnen worden verdeeld in het geval van een gascrisis.

Maar of dat voldoende zal zijn om Russische politieke chantage af te wenden is maar zeer de vraag. Rusland levert nu al 42 procent van het Europese gas en doet hard z’n best om gasvelden in Noord-Afrika en Centraal-Azië op te kopen.

Gazprom
En er lijkt meer aan de hand. Oost-Europese landen als Polen zijn veel wantrouwiger naar Poetin en Medvedev dan de oudere EU-staten. Maar met name Duitsland, een politieke grootmacht binnen de EU, schijnt zichzelf in een positie te hebben gemanoeuvreerd waarin het land zich niet langer gemakkelijk voelt ‘njet’ te verkopen.

Gasrotonde
De voormalig bondskanselier Schröder staat inmiddels op de loonlijst van het Russische staatsgasbedrijf Gazprom en heeft zich ontpopt tot diplomatiek ambassadeur voor de Nord Stream. Dat is een nieuwe gasleiding die over de zeebodem van de Finse Golf en de Oostzee, om het eigenzinnige Polen heen, Russisch gas naar Duitsland en verder voert. Sinds enkele jaren investeert ook het Nederlandse Gasunie in de leiding, die daarvoor een aandeel in de Noordzee pijpleiding tussen Nederland en Engeland aan Gazprom heeft overgedragen. Dubbel winst voor het Kremlin, zo lijkt het. Ook in het Energierapport 2008 geeft Nederland nog aan extra te willen investeren in de herdistributie van Russisch aardgas, door de lege Nederlandse velden in te richten als ‘gasrotonde’.

Supergrid
Maar ook het Nederlandse energierapport was al verschenen voor de Russische tanks oprukten richting Tbilisi. Nochtans verschilt de reactie tussen hardliners Polen, Oekraïne en Zweden en softere bemiddelaars als Frankrijk en Duitsland. Maar de sfeer is veranderd. Mede daarom wordt in het nieuwe Europese energieplan ook veel aandacht besteed aan het ‘supergrid’ voor groene stroom.

Offshore windparken in de Noordzee, de Ierse Zee, de Golf van Biskaje en de Middellandse Zee zouden via enorme onderzeese kabels met elkaar moeten worden verbonden en tezamen een belangrijke voedingsbron voor het Europese elektriciteitsnet worden. De grote geografische spreiding moet dan pieken en dalen in het aanbod van windenergie uitmiddelen. Rond de Middellandse Zee kan ook zonne-energie het netwerk versterken.

"De komst van het netwerk is essentieel om het grote potentieel voor wind en zon in de regio te versterken", stelt het energieplan.

Radicaal
De EU laat momenteel ook een meer radicale energietransitie onderzoeken: het volledig CO2-neutraal maken van de stroomvoorziening voor 2050. "De balans tussen vraag en aanbod zal voor aardgas steeds strakker komen te staan. Tegelijk vereist de noodzaak om klimaatverandering aan te pakken een massale verschuiving naar hoogefficiënte, koolstofextensieve technologieën", aldus het rapport.

In het Europese klimaatplan heeft de EU zichzelf tot doel gesteld in 2020 20 procent van alle energie duurzaam op te wekken. Gezien het feit dat de transportsector ook in de toekomst nog grotendeels afhankelijk zal zijn van aardolie, zullen de elektriciteitsopwekking en de ruwe industrie nog extra moeten vergroenen. Voor Nederland houdt dit hoofdzakelijk in: offshore windparken bouwen. Maar de vorderingen zijn vooralsnog erg klein. Volgens de bestaande planningen zal in Nederland in 2014 slechts 8,8 procent van het beoogde vermogen zijn gerealiseerd.

Russische reducties
Wanneer het nieuwe Europese energieplan erin slaagt een succesvolle impuls te geven aan de ontwikkeling van een groene elektriciteitsvoorziening, zijn nog niet alle zorgen over Moskou verleden tijd. Onder het nieuwe klimaatverdrag moeten álle geïndustrialiseerde landen minimale emissiereducties van 25 tot 40 procent aanvaarden.

Rusland was onder het Kyoto-protocol een erg makkelijke klant - de industrie viel kort na het basisjaar 1990 stil, als gevolg van het ineenstorten van de Sovjet-Unie. Maar inmiddels neemt ook de Russische CO2-uitstoot weer gestaag toe. Daarnaast lijkt smelt van de Noordpool de Russen niet bepaald aan het hart te gaan, om maar iets te noemen. En nu de diplomatieke verhoudingen het na-Koude Oorlogse dieptepunt bereikt hebben lijkt ook het UNFCCC er een zorgenkind bij te hebben.

(c)Hier.nu/Rolf Schuttenhelm